Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) Nedir? Nasıl Uygulanır?
Bazen yaşadığımız bir olaydan çok, o olaya verdiğimiz anlam bizi zorlar. “Kesin başarısız olacağım” düşüncesi sınava girmeyi güçleştirebilir; “Bir şey ters gidecek” beklentisi ise sürekli tetikte hissettirebilir. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), düşüncelerimiz, duygularımız, bedensel tepkilerimiz ve davranışlarımız arasındaki ilişkiyi anlamaya odaklanan yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. BDT’de amaç kişiye yalnızca “olumlu düşün” demek değildir. Kişiyi zorlayan düşünce ve davranış örüntülerini birlikte incelemek, bunların günlük yaşam üzerindeki etkisini görmek ve daha işlevsel baş etme yolları geliştirmektir.
BDT Nasıl Çalışır?
Bir örnek düşünelim: Sınava hazırlanan biri, “Bir soruyu yapamazsam bütün sınavım kötü geçer” diye düşünebilir. Bu düşünce kaygıyı artırabilir; kişi zor sorularda gereğinden fazla oyalanabilir veya deneme sınavlarından kaçınabilir. Kaçınma kısa süreli rahatlama sağlasa da sınavla ilgili korkunun sürmesine katkıda bulunabilir. BDT sürecinde bu döngü birlikte anlaşılmaya çalışılır. Düşüncenin ne kadar gerçekçi olduğu değerlendirilir; davranışların kaygıyı nasıl etkilediğine bakılır ve kişi için uygun yeni beceriler uygulanır. Her danışanın yaşantısı farklı olduğu için çalışma, hazır bir kalıbı uygulamak yerine kişiye özgü değerlendirme ve hedefler üzerinden planlanır.
BDT Seanslarında Neler Yapılır?
İlk görüşmelerde kişinin yaşadığı güçlükler, bu güçlüklerin ne zaman ve hangi durumlarda ortaya çıktığı, günlük yaşamı nasıl etkilediği ele alınır. Ardından birlikte çalışma hedefleri belirlenir. İhtiyaca göre seanslarda düşünce kayıtları, davranış örüntülerini inceleme, problem çözme, davranışsal etkinlikler veya korkulan durumlara kademeli olarak yaklaşma gibi yöntemler kullanılabilir. Seanslar arasında küçük uygulamalar yapmak da öğrenilen becerileri günlük yaşama taşımaya yardımcı olabilir. Kullanılan teknikler ve sürecin uzunluğu, çalışılan soruna ve kişinin ihtiyaçlarına göre değişir.
Bilişsel Davranışçı Terapi Hangi Durumlarda Kullanılır?
BDT, farklı sorunlar için geliştirilmiş farklı uygulamaları olan bir yaklaşımdır. Değerlendirmeye bağlı olarak şu alanlarda kullanılabilir: - Kaygı sorunları: Sürekli endişe, panik belirtileri, sosyal kaygı ve belirli korkular. - Depresyon: Olumsuz düşünceler, ilgi ve etkinliklerde azalma, geri çekilme gibi süreçler. - Obsesif kompulsif bozukluk (OKB): İstenmeyen, tekrarlayan düşünceler ve zorlantılar. OKB’de özellikle maruz bırakma ve tepki önleme içeren BDT uygulamaları kullanılır. - Travma sonrası güçlükler: Uygun değerlendirme sonrasında travma odaklı BDT yaklaşımları değerlendirilebilir. - Sınav kaygısı: Başarısızlık düşünceleri, kaçınma ve performans sırasında dikkati yönetme güçlükleri. - Uyku ve yeme ile ilgili bazı sorunlar: Bu alanlarda soruna özgü BDT protokolleri uygulanabilir. BDT’nin pek çok alanda kullanılması, her durum için aynı tekniğin uygun olduğu anlamına gelmez. Örneğin OKB, travma ve uykusuzluk için kullanılan çalışmaların hedefleri ve yöntemleri farklıdır. Gerektiğinde psikiyatrik değerlendirme veya başka uzmanlarla iş birliği de tedavi planının parçası olabilir.
BDT Kimler İçin Uygundur?
BDT’den yararlanmak için mutlaka bir tanı almış olmak gerekmez. Kaygı, erteleme, kendine yönelik sert düşünceler veya günlük yaşamı zorlaştıran tekrar eden davranışlar da bir değerlendirme görüşmesinde ele alınabilir. Bununla birlikte hangi terapi yaklaşımının uygun olduğu, kişinin ihtiyaçları ve klinik durumu değerlendirildikten sonra belirlenir. nhs.uk Ankara’da bilişsel davranışçı terapi hakkında bilgi almak veya yaşadığınız güçlükler için değerlendirme görüşmesi planlamak isterseniz benimle iletişime geçebilirsiniz. Uzman Klinik Psikolog Naz Öktem Tombak